Sözcü Plus Giriş
SERPİL YILMAZ

Zeytinciliğe uzanan “yeni nesil üretim” yabancı sermaye ile rekabet edebilecek mi?

30 Ekim 2020

Her yıl bu mevsim Aydın ve Ayvalık'ta zeytinyağı hasat şenliği yapılır; uzmanlar, çiftçiler, üreticiler, tüketiciler, gazeteciler buluşurdu.

Bu yıl pandemi koşullarında geniş katılımlı zeytinyağı hasat şenlikleri olmadı ama sektör buluşması aksamadı.

Aydın Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Fevzi Çondur, 2020-2021 Zeytin ve Zeytinyağı Sektör Toplantısı'nı video konferans yöntemiyle gerçekleştirdi.

Hem de Aydın'da, çoğunlukla Ege'deki üreticilerin katıldığı 3 günlük zeytinyağı tadım semineri düzenlendi.

Türkiye'deki yağlık zeytin ağaçlarının  yüzde 17'si Aydın'da.

Yılda 310 bin ton yağlık zeytin üretimiyle pazarın yüzde 28'ini oluşturuyor.

2019 yılında zeytinde toplam 141 milyon 695 bin dolar ihracat yapılmış.

Bu yıl ne iç ne de dış satışlar parlak geçiyor.

Kilosu 60-70 liraya kadar çıkan sızma zeytinyağı satın almak “lüks” olmaya başladı.

★★★

Zeytinyağı üreticilerinin son yıllarda en büyük sıkıntısı olan tağşiş (zeytinyağına ucuz yağ karıştırılıyor) ve taklit artarak devam ediyor.

Bu durumu engellemek adına cezai yaptırımların artırılıp, kontrolsüz ve denetimsiz satışların önlenmesini istiyorlar.

Tabii, sofralık zeytin ve zeytinyağı prim desteklerinin artırılması taleplerini yineliyorlar.

★★★

Aydın “Memecik Zeytinyağı”nın 17 Eylül 2020 tarihi itibarıyla coğrafi işaret başvurusu tescillendi.

Hikayesi ilginç…

40 yıllık müteahhitlik firması Aydıner, Aydın'ın Kuloğulları köyünde 2007 yılında satın aldıkları kömür madeni ocağı arazisinde zeytincilik yapmışlar.

Yerel idarelerin önemine vurgu yapmam lazım. Köyün muhtarı Dursun Ertürk'ün adı bu çabada başa yazılıyor…

16 bin zeytin ağacı varlığına ulaşan Zetay Zeytincilik firmasını kuran grup, memecik zeytinlerinin marka değerini de artırdı.

★★★

Dünya genelinde ortalama 3.2 milyon ton olan zeytinyağı üretiminin yüzde 50'sinden fazlasını İspanya üretiyor.

AB'de üreticiye sağlanan zeytinyağı desteği O.90 Euro/kg düzeyine ulaşıyor.

Türkiye'nin aynı zamanda en büyük zeytinyağı tüketicisi olan Avrupa ülkeleriyle rekabet edememesinin temel nedeni, ihracat birim fiyatında oluşan fiyat farkı…

Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Mehmet Kadri Gündeş, AB'nin Türk zeytinyağına uyguladığı gümrük vergisiz 100 ton'luk kotanın, 30 bin tona çıkartılması gerektiğini söylüyor.

500 bin üretici ailenin geçim kaynağı olan, 41 ilde 170 milyonu aşan ağaç varlığıyla, “yokluk” çeken zeytinyağında, en olumlu gelişme “yeni nesil üretimin” yarattığı kalite farkı…

Yeni nesil üreticilerden biri; sanayici-çiftçi-besici, gezgin, sivil toplum gönüllüsü, eski gazeteci arkadaşım Candan Turhan..

2003 yılında Şirince'de bir zeytinlik alıp zeytinyağını öğrenmeye karar verdi.

Robert Kolej, Boğaziçi Üniversitesi kimya, Kaliforniya USC Üniversitesi işletme yüksek lisansı derken İspanya'nın hac yolu Camino Santioga dağlarında başlayan yürüyüşü, doğayla haşır-neşir olma tutkusunu perçinledi.

Son yıllarda Baba ocağı Kayseri Bünyan'daki çelik bilya fabrikası ile süt çiftliğine de el attı.

Burada da Anka Vakfı'nı kurarak “Bünyan Kültür Köyü”nü kurdu…

Aşk, doğa, yemek üzerine kitaplar yazdı.

Aydın'daki zeytinyağı tadım seminerine katılmayı da ihmal etmedi.

★★★

Candan arkadaşım, Aydın semineri notlarını paylaşmasaydı, “Zeytin Hasadı Şenlikleri”ni hatırlar mıydım emin değilim…

Gerçi Suudi Arabistan'ın 1 Ekim'den beri süren Türk markalarını, ekonomisini boykot kararı nedeniyle, Türkiye'nin en büyük bitkisel sıvı yağ üreticisi Suudi yatırımı Savola Gıda'nın bu durumdan nasıl etkilendiğini merak etmiyor değilim.

Arabistan tarafında da Ülker'in çikolata yatırımları ne durumda kim bilir?

Gerçi hisselerinin yüzde 51'ini Londra merkezli kurduğu Pladis şirketine satmıştı.

★★★

Türkiye'nin köklü zeytinyağı markası Komili'nin üretildiği Ayvalık'taki Yudum tesisleri de Savola'nın…

2017 yılında Savola Foods'un Türkiye Genel Müdürü İran Asıllı Dr. Houmer Balazadeh ile Ayvalık'ta sohbet etmiştim.

2007 yılında Türkiye bitkisel sıvı yağ pazarına yatırım yapan grup, 10 yılda 300 milyon dolara yükselen Türkiye cirosunu, 2020 yılında 800 milyon dolara ulaştırmayı hedefliyordu.

Mısır ve İran başta olmak üzere Orta Doğu'ya ihracat yapıyordu.

Boykot ne zaman biter, Arap ülkelerine yayılması durur mu; bunların hepsi şimdilik dış politikanın “yıkıcı muğlaklık” sayfasında yer alan sorular…

Asırlık zeytinyağı deneyimimizden alınması gereken dersler çıkarılmadı…

Türkiye'nin rekabetçi tarım ürünlerini yabancı firmalara satmanın tarihsel bedelini ödüyoruz.

Ürün bedelleri politikası çiftçiyi perişan eden fındığı, Oltan Gıda'yı satın alan İtalyan firması Ferrero'ya, zeytinyağını Savola'nın kucağına atmamalıydık.

Yetmedi, şimdi de zeytin ağaçlarını madencilere kırdırıyoruz…

Bir gün; “yeni nesil zeytinyağcılar gibi yeni nesil ekonomi de yapılandırılır” diye temenni edelim…

Bu yazı yağ gibi akar gider, sonra devam ederiz…